Patrząc na mapę Polski i przeglądając przewodniki turystyczne zaznaczone jest, że Niepołomice leżą nad rzeką Wisłą, wyznacza ona północną granicę miasta i gminy. Niestety na tym jej rola się kończy, rzeka nie pełni żadnej funkcji w życiu miasta i gminy Niepołomice.
Nie zawsze tak było, jeszcze nie tak dawno temu Wisła była ważnym szlakiem transportowym, w mieście znajdował się port rzeczny (stąd nazwa ulicy: ul. Portowa) i przystań dla statków pasażerskich, które kursowały do połowy lat 60 XX wieku, z Krakowa do Koszyc.
Do Niepołomic koleją dostarczano sól z Wieliczki, którą następnie przeładowywano na galary wiślane i spławiano w dół rzeki.
Załogi statków wiślanych w dużej mierze rekrutowały się z Niepołomic, główną przyczyną było to, że ziemie w Niepołomicach są słabe, determinowało to ludność miejscową do szukania pracy zarobkowej na Wiśle.
Wraz ze wzrostem ludności wzrastało zapotrzebowanie na towary, najtańszym środkiem transportu towarów masowych był galar wiślany. Transportowano galarami wiślanymi głównie węgiel ze Śląska, kamień wapienny, sól i płody rolne oraz czerpano z dna Wisły piasek.
W połowie 1915 roku na krótko w Niepołomicach stacjonowało Dowództwo Flotylli Wiślanej, które przemianowano na Dowództwo Linii Transportowych na Wiśle. Podkreślić należy, że austro-węgierska Flotylla Wiślana była prakolebką polskiej Marynarki Wojennej, pierwsze polskie okręty wojenne były statkami rzecznymi.
Jednak Wisła nie zawsze nadawała się do żeglugi, niskie stany wody w rzece ograniczały możliwość większego wykorzystania tej drogi wodnej, a czasami wręcz uniemożliwiały żeglugę. W celu uniezależnienia się od tych niekorzystnych zjawisk wykonano jeszcze przed I wojną światową budowle regulacyjne w korycie rzeki, które spełniały swoje zadanie do połowy lat 80 XX wieku.
Już pod koniec XIX wieku zaczęły powstawać projekty budowy wiślanej drogi wodnej, z upływem lat zmieniały się koncepcje. Myślano nad budową kanału lateralnego na lini Kraków – Niepołomice – Puszcza Niepołomicka – Proszówki, lub chciano kanalizować Wisłę stopniami wodnymi. Ostatecznie po II wojnie światowej zdecydowano się na budowę stopni wodnych. W latach 1954-1961 zostały wybudowane trzy pierwsze stopnie wodne "Przewóz", "Dąbie"i "Łączany". Realizację następnych stopni wodnych wstrzymano w 1963 roku z powodu braku funduszy, lecz po 10 latach wobec pogłębiającej się niewydolności kolei, powrócono do prac projektowych.
W 1977 roku został opracowany projekt stopnia wodnego w Niepołomicach w ramach tak zwanego "Programu Wisła" w myśl którego do roku 2000 Wisła od Oświęcimia do Gdańska miała być zabudowana stopniami wodnymi. Wobec kryzysu lat 80 XX w. odstąpiono od realizacji tego programu. Wybudowano tylko trzy stopnie wodne "Dwory", "Smolice" i "Kościuszko", dwa pierwsze oddano do eksploatacji 2003 roku otwierając tak zwaną Kaskadę Górnej Wisły, która posiada warunku żeglugowe umożliwiające transport wodny barkami o wyporności do 1000 ton.
Droga wodna górnej Wisły dosłownie kończy się za stopniem wodnym w Przewozie, został on wybudowany jako pierwszy na początku lat 50 XX wieku. W wyniku erozji koryta rzeki obniżyło się dno i powstała tu tak zwana "płycizna Niepołomice", głębokość na progu dolnym śluzy w Przewozie przy niskich stanach wody spada do zera.
W tej sytuacji jedynym rozwiązaniem jest budowa stopnia wodnego "Niepołomice", znajduje się on na liście rezerwowej projektów indywidualnych Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, okres realizacji inwestycji 2009-2013. Wartość projektu 52,00 mln euro, wartość dofinansowania ze środków Unii Europejskiej 20,00 mln euro.
Stopień zaplanowano w rejonie przysiółka Kożlica w Woli Batorskiej składać się ma
- z jazu sektorowego 2x32m, wysokość piętrzenia jazu ok. 3 m,
- śluzy żeglugowej 190x12m,
- elektrowni wodnej o mocy ok. 2,5MW.
W skład stopnia wchodzić będzie pięć pompowni odprowadzających nadmiar wód gruntowych do Wisły.
Stopień wodny w "Niepołomice" ma kluczowe znaczenie, zostanie otwarta wiślana droga wodna z i do Krakowa, dodatkowo będzie on produkował "zieloną" energię elektryczną. Trudno nie przecenić możliwości dla wiślanej żeglugi śródlądowej pasażerskiej i towarowej, jakie przyniesie realizacja tego projektu.
Wspomnieć należy, że budowla ta spiętrzy wodę i rzeka w Niepołomicach będzie szeroka jak w Krakowie. Spowoduje to podniesienie wartości ziemi leżącej nad Wisłą tak jak stało się to w Tyńcu. Jednak wcale nie znaczy, że bez budowy tego stopnia rzeka Wisła w naszym mieście ma ulegać zapomnieniu, tym bardziej, że istnieje projekt "Turystyczny szlak żeglugi śródlądowej na rzece Wiśle w rejonie Krakowa i okolic". Wpisany jest on na listę podstawową Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na lata 2008-2013. Wartość projektu wynosi 11,2 mln euro, z tego wartość dofinansowania ze środków Unii Europejskiej 9,52 mln euro.
Środki te dają szansę na budowę przystani lub profesjonalnej mariny dla małych statków pasażerskich i turystycznych. Projekt stwarza też możliwość budowy statków pasażerskich, jednostki pływające w rejonie Niepołomic będą musiały mieć małe zanurzenie do ok. 40-50cm. Niestety bez realizacji stopnia wodnego "Niepołomice" nie będzie można pływać do Krakowa, ale rzeka Wisła i miejscowości leżące poniżej Niepołomic też są atrakcyjne turystycznie.
Może gminy nadwiślańskie porozumieją się w sprawie stworzenia wodnego szlaku turystycznego i zainwestują w nabrzeża z urządzeniami służącymi do cumowania jednostek pływających, gdzie turysta wodny będzie mógł pod opieką zastawić swoją łódź gdy uda się na zwiedzanie danej miejscowości.
Nasze miasto może być wiodącym ośrodkiem wiślanej turystyki wodnej, poprzez budowę portu, mariny lub urządzeń cumowniczych poszerzona zostanie oferta turystyczna. Należy dodać, że taki sposób zagospodarowania Wisły swobodnie płynącej jest przyjazny dla środowiska naturalnego i może zmienić nastawienie ludności nadwiślańskiej do rzeki, nie będą jej traktować jako miejsce zrzutu śmieci i ścieków, ale jako miejsce pracy przynoszące zyski. Ruch na rzece ograniczy też w pewnym stopniu przestępczy proceder kłusownictwa, zastawiać sieci i haki będzie trudniej. Dodatkowo szlak wiślany doskonale nadaję się na uzupełnienie nadwiślańskiego szlaku rowerowego, przyczyni się to do uatrakcyjnienia wschodniej części gminy
Przed Niepołomicami stoi następna szansa, miasto to już jest miejscem pracy wielu ludzi, ale też może być miejscem wypoczynku po niej.
Zbigniew Siedlarz
Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Niepołomickiej
Źródło: www.zegluga.wroclaw.pl
| następna » |
|---|
