PortEuropa

Betonowa pustynia, miasto w mieście i jedna z najdziwniejszych miejskich dzielnic na całej Słowacji. Petrżalka, choć na pozór nie zachęca do odwiedzin, obfituje w wiele osobliwości, które w tym miejscu będziemy starali się Państwu przedstawić.

Najbardziej charakterystyczną cechą wyróżniającą Petrżalkę jest jej położenie. To jedyny fragment Słowacji leżący na południe od Dunaju, a zarazem dzielnica, która graniczy jednocześnie z dwoma państwami: Austrią i Węgrami. Gęsta zabudowa Petrżalki dochodzi aż do samej austriackiej granicy, a dalszy rozwój dynamicznie rozbudowującej się Bratysławy odbywa się już... na terenie sąsiedniego państwa. Kittsee, Berg i Wolfstahl mają wszelkie szanse ku temu, by za dziesięć lat stać się integralną częścią aglomeracji bratysławskiej – już teraz 90% klientów tamtejszych agencji nieruchomości stanowią Słowacy, a z Wolfstahl i Hainburga kursuje do Petrżalki... bratysławska komunikacja miejska.

Pierwotnie na obszarze dzisiejszej Petrżalki była niemiecka wioska o nazwie Engerau (z niem. Wąska Łąka). Tereny te wielokrotnie zmieniały przynależność państwową i charakter etniczny: w różnych okresach były zamieszkiwane głównie przez Węgrów, Niemców (Austriaków), a dopiero od końca II wojny światowej dominowali tu Słowacy. W czasie II wojny światowej Petrżalka pozostała poza granicami tisowskiej Słowacji i została włączona bezpośrednio do Rzeszy. Przez większość swojej historii te prawobrzeżne tereny miały charakter podmokłych łąk i lasów łęgowych z licznymi bagnami i starorzeczami, przez osuszenie których w XVIII wieku powstał pierwszy w Europie park miejski – Sad Janka Krala. Po II wojnie światowej prawobrzeżny skrawek Słowacji posłużył komunistom do wcielenia w życie koncepcji „idealnego socjalistycznego miasta” – i tak powstało jedyne w swoim rodzaju blokowisko, które obecnie zamieszkuje 115 tysięcy ludzi.

Mimo to, na terenie Petrżalki znajduje się wiele oaz zieleni, które warto odwiedzić podczas rowerowych wycieczek z Bratysławy do Austrii i Węgier. Znajdują się tu dwa sztuczne jeziora: Veľký Draždiak i Malý Draždiak, które na wiosnę i w lato służą jako kąpieliska. Przez środek dzielnicy przebiega Chorwackie Ramię – sztuczny kanał przeciwpowodziowy i melioracyjny, częściowo kopiujący dawniejsze ramię Dunaju. Zachodnią część dzielnicy zajmuje ogromny naddunajski las łęgowy, sięgający aż po niedalekie zalesione wzgórza na austriackiej stronie.

Janikov Dvor. W tej części Petrżalki będzie się znajdować końcowa stacja szybkiego tramwaju (prametra), który za kilka lat połączy Petrżalkę ze Starym Miastem. Dotychczas tramwaje do największej bratysławskiej dzielnicy nie dotarły, gdyż według planów miało się tu pojawić metro, z którego ostatecznie (na jakiś czas) zrezygnowano. Budowa szybkiego tramwaju na Petrżalkę jest jedną z największych inwestycji z zakresu komunikacji miejskiej w tej części Europy.

W położonym w pobliżu austriackiej granicy Janikowym Dworze ma powstać również nowe osiedle, z tysiącami mieszkań, sklepów, biurowców i obiektów usługowych i ciekawą architekturą, równoważącą blokowiskowy charakter dzielnicy. Nowy kwartał będzie nazywać się Petržalka-Juh (Petrżalka – Południe).

Ponieważ Petrżalka była zbudowana jak wzorcowe komunistyczne blokowisko, nie ma ściśle zdefiniowanego centrum. Przy tym za centrum Petrżalki można uznać np. Námestie hraničiarov. Obecnie jednak na terenie dzielnicy mają miejsce intensywne inwestycje, których celem jest zmiana charakteru Petrżalki na pełnowartościową europejską dzielnicę. Za przykład może posłużyć Petrżalski Deptak (Petržalské korzo) – chodnik dla pieszych i rowerzystów, łączący lewobrzeżne centrum Bratysławy od Nowego Mostu z międzynarodowym dworcem kolejowym Bratysława-Petrżalka. Petržalské korzo pełni podobne funkcje, co słynny skądinąd deptak na gdańskim osiedlu-blokowisku Żabianka. Jako centralny deptak dzielnicy służy również okolica przebiegającego przez środek dzielnicy kanału – Chorwackiego Ramiona. Wzdłuż kanału rozciąga się sympatyczny skwer, a w nim – aleja, którą szczególnie upodobali sobie rowerzyści i rolkarze.

Północne, naddunajskie fragmenty Petrżalki zaliczane są już do ścisłego centrum miasta. W tej części dzielnicy przebiega intensywna budowa nowoczesnych wieżowców ze szkła i betonu, przede wszystkim w okolicy ulicy Einsteina. Przemiana największego blokowiska na nowoczesne miasto jest również widoczna w okolicach głównych ciągów komunikacyjnych: Panonskej i Dolnozemskej, a także między Nowym a Starym Mostem.

Obecnie planuje się budowę „Petrżalka City” – nowego centrum dzielnicy, które ma radykalnie zmienić jej charakter. Nowoczesne przeszklone wieżowce będą przeplatać się z nową zielenią i parkami. W pobliżu „Petrżalka City”, niedaleko Chorwackiego Ramiona, ma przebiegać główna oś komunikacyjna dzielnicy – pierwotnie miało nim być metro, obecnie planuje się budowę szybkiego tramwaju zintegrowanego z podmiejskim transportem kolejowym.

W zachodniej części Petrżalki, na osiedlu Kapitulski Dwór, zachowały się niektóre pierwotne ulice starej, wiejskiej Petrżalki, zabudowane domami jednorodzinnymi.

W Petrżalce nie brakuje obiektów kultury i nauki. Na nabrzeżu Dunaju znajduje się zrekonstruowany Teatr Arena, należący do najważniejszych bratysławskich teatrów. W centrum handlowo-konferencyjnym Aupark mieści się nowoczesne multikino Palace Cinemas, dysponujące 12 salami. We wschodniej części Petrżalki mieści się kampus Uniwersytetu Ekonomicznego w Bratysławie. Na terenie dzielnicy znajduje się też kilka prywatnych uczelni oraz poszczególne wydziały czy instytuty uczelni publicznych. Na ulicy Halovej mieści się Muzeum Szkolnictwa i Pedagogiki oraz biblioteka pedagogiczna.

Pośród przeważnie nieciekawej komunistycznej architektury, w Petrżalce można znaleźć też kilka ciekawych obiektów. Znajduje się tu między innymi kilka nowoczesnych kościołów, spośród których najnowszym jest katolicki Kościół Świętej Rodziny, zbudowany przy planowanym nowym placu niedaleko Chorwackiego Ramiona. W Petrżalce jest też kilka nowoczesnych wieżowców. Najwyższym budynkiem Petrżalki jest Aupark Tower o wysokości 96 metrów, podwójna wieża Technopol o wysokości 90 metrów na ulicy Kutlikovej oraz wieża centrum targowego Incheba Expo na ulicy Einsteina wysoka na 85 metrów (tyle, ile restauracja UFO na Nowym Moście).

Petrżalka jest ulubionym miejscem dla amatorów łyżworolek. Przez teren dzielnicy biegnie również międzynarodowa Dunajska Ścieżka Rowerowa, która łączy Austrię, Słowację i Węgry.

W Petrżalce, niedaleko Nowego Mostu, znajduje się jedno z największych bratysławskich centrów handlowych – Aupark, odwiedzany szczególnie chętnie przez Austriaków. Do najważniejszych obiektów dzielnicy należy największe na Słowacji centrum wystawiennicze Incheba Expo.

W kwartale Janikov Dvor znajduje się żywy pomnik nieistniejącego bratysławskiego metra. Nie dobudowany tunel i obiekt niedoszłej zajezdni metra będą w przyszłości wykorzystane dla potrzeb szybkiego tramwaju, którego budowa zaczęła się w 2010 roku.

W przeszłości przez Stary Most i Petrżalkę przebiegała linia tramwajowa do Wiednia, którą częściowo planuje się odnowić w charakterze zintegrowanego systemu transportu tramwajowo-kolejowego. Obecnie do Wiednia można dojechać z niedawno zmodernizowanej stacji Bratysława – Petrżalka.

W odróżnieniu od lewobrzeżnej Bratysławy, gdzie nie brakuje linii tramwajowych i trolejbusowych, komunikacja miejska w Petrżalce funkcjonuje wyłącznie w oparciu o autobusy. Wkrótce ma się to zmienić w związku ze wspomnianą już budową linii szybkiego tramwaju, który ma połączyć Janikovy Dvor z lewobrzeżnymi dzielnicami. Tramwaj będzie jeździł w płytkim tunelu (podobnie jak szybki tramwaj między Rondem Mogilskim a Dworcem Głównym i Politechniką w Krakowie), a połączenie z drugim, „lepszym” brzegiem zapewni tunel, budowany w ramach partnerstwa miasta i kolei. Niezależnie od tunelu, miasto planuje budowę równoległej trasy tramwajowej przez Stary Most.

Z „lepszym” brzegiem Bratysławy Petrżalkę łączy 5 mostów, z czego trzy służą komunikacji miejskiej (Nowy Most, Stary Most, Most Apollo), a dwa – komunikacji autostradowej (Most Lafranconi na zachodzie i Most Portowy na wschodzie). Bratysława nie posiada obwodnicy, a autostrady łączące stolicę Słowacji ze światem przecinają miasto w pobliżu centrum i łączą się ze sobą właśnie na Petrżalce.

Historyczne wzmianki o Petrżalce sięgają 1225 roku. W roku 1866 Petrżalka miała 594 mieszkańców i 103 domy, w 1920 roku już 10 tysięcy, a przed II wojną światową aż 20 tysięcy mieszkańców. Po powstaniu Czechosłowacji była to największa wieś w kraju, przewyższająca liczebnie wiele znanych miast (w tym Poprad). Przed pierwszą wojną światową żyli tu przeważnie Niemcy, a oprócz tego Słowacy, Czesi, Węgrzy, Żydzi, Bułgarzy, Chorwaci i Romowie. W 1938 roku w wyniku dyktatu monachijskiego Petrżalka została włączona do Rzeszy, ale po II wojnie światowej wróciła do Czechosłowacji. Częścią Bratysławy stała się w 1946 roku.